و پيشكاران حكومتى آن شهر - نيز در بررسى اوضاع اجتماعى و سياسى دورهء مزبور اهميت دارد . اينك پيش از نقل متون اسناد ، مطالبى كه از آنها در موضوع توليت آستانه و موقوفات آن و همچنين دانشمندان و حكمرانان قزوين دانسته مىشود ، نيز فوائدى كه از رهگذر جغرافياى تاريخى آن شهر و ناحيه با بررسى اسناد مزبور به دست مىآيد در اينجا به صورت اجمال و فهرست‌وار با اشاره به شمارهء هر سند ثبت مىشود « 1 » . 1 - توليت آستانه : آستانهء شاهزاده حسين به طبع از همان دورهء سلجوقى كه مردمان قزوين سنى و شيعى به زيارت آن مىرفته‌اند « 2 » داراى خدمتگزار و نذورات و موقوفات بوده است ليكن قديم‌ترين مأخذ موجودى كه در آن از « متولى آستانه » ياد شده وقف‌نامه‌اى مورخ 773 از كياملك هزار اسپى حكمران ولايت ديلمستان و اشكور است كه متن آن را پس از اين خواهيم ديد « 3 » . توليت آستانهء شاهزاده حسين از دوران دور در دست خاندان سادات مرعشى قزوين بوده است ، با اين خصيصهء استثنائى كه در هر نسل تمامى افراد اين خاندان در امر توليت شريك بوده و از درآمد موقوفات و مستمريات و مقرريات آن بهره‌مند مىشده‌اند « 4 » . اين مطلب طبعا ناشى از چگونگى وقف موقوفات مزبور بوده كه

--> ( 1 ) . بسيارى از اين مطالب به تفاريق در ديباچهء هر سند نيز تذكر داده شده است با نكاتى ديگر . ( 2 ) . النقض : 643 . ( 3 ) . سند شمارهء 1 . ( 4 ) . اسناد شمارهء 10 و 18 ديده شود ( به خصوص سند دوم ) .